| Estonia |
|
Strona 5 z 10 Kultura - SZTUKA Z czasów prehistorycznych zachowało się na terenie Estonii sporo wyrobów z brązu, żelaza, kamienne groby, ceramika grzebykowa i sznurowa. Jednak, gdy mówimy o sztuce Estonii, to zaczynamy od doby średniowiecza. Nie byta to sztuka typowo estońska, bowiem nosi ona wyraźne wptywy skandynawskie i niemieckie. Do naszych czasów zachowała się surowa, prosta architektura, oszczędna w dekoracji. Są to Xlll-wieczne budowle, jak katedra w Tallinie, kościoły w Tartu i Narvie, zamek w Kuressaare. Obok monumentalnej architektury Estonia może się pochwalić runicznym kalendarzem, atakże oryginalną reliefową dekoracją średniowiecznych wnętrz, gdzie w figuralnych przedstawieniach znajdują się sceny nawiązujące do tradycji przedchrześcijańskich. W XV wieku w Tallinie dziatato dwóch znakomitych malarzy: Bernt Notkę (1430/40-1509) i Michel Sittow (1469-1525). Od XVIII wieku sztuka estońska znajduje się w kręgu wptywów rosyjskich. Wtedy to powstały klasycystyczne budowle Tartu. Dopiero w XIX wieku, pod wpływem romantyzmu, zaczęta się rozwijać narodowa sztuka Estonii. Za jej głównych twórców w dziedzinie malarstwa uznaje się między innymi Janice Kolera, Karla Ludviga Maibacha, Eddy'ego Duckera. Niemniej pierwsi artyści świadomi swojego estońskiego pochodzenia doby XIX wieku kształcili się w większości w Sankt Petersburgu. Przełom XIX i XX wieku pomimo rozwoju miast, portu czy małych, najczęściej rodzinnych zakładów, zwanych faktoriami, w dziedzinie architektury charakteryzuje się drewnianą zabudową. Na początku XX wieku artyści zaczęli wyjeżdżać do takich centrów kulturalnych Europy jak Berlin czy Paryż, toteż ich twórczość jest bardziej związana z trendami panującymi w Europie Zachodniej niż rodzimymi klimatami. Za symbol pierwszej Republiki Estońskiej w dziedzinie architektury uznaje się Hotel Strand w Parnu. Ta modernistyczna budowla stała się również ekonomicznym sukcesem. Po II wojnie światowej nastąpił rozwój architektury i urbanistyki. Niemniej nowoczesne wręcz szokujące formy, notabene obok starych, pojawity się dopiero w latach dziewięćdziesiątych XX wieku. Zdecydowanie więcej można powiedzieć na temat estońskiej sztuki ludowej. Przetrwała ona przede wszystkim w tkaninie, gdzie udało się zachować stare, tradycyjne, wręcz magiczne wzory. Czerwień, zieleń i beż czy też jasna wpadająca w krem żółć to barwy spotykane na serwetach, kapach, makatkach, a nawet dziewczęcych serdakach czy swetrach. W czasach sowieckich tak chętnie organizowane festiwale sztuki ludowej, m.in. w Tallinie co pięć lat, byty wręcz demonstracją narodowej mentalności czy narodowego śpiewu. LITERATURA Trudno było mówić o estońskiej literaturze, kiedy nie było estońskiego państwa. Do tego dochodzi problem trudnego, niezrozumiałego dla obcych języka. Pierwsza książka w języku estońskim pojawiła się w 1525 roku, ale szybko ją zniszczono, oskarżając o herezję. Kolejną napisano w 1535 roku i jest to katechizm. Dziełem uznanym za estoński epos narodowy jest „Kalevipoeg" z lat 1857-1861. Jednak za pierwsze narodowe utwory uznaje się dopiero ludową poezję powstałą jakieś sto lat temu. Aczkolwiek warto wiedzieć, że już w tym czasie tworzył Juhan Liiv, nazywany patriotycznym trubadurem XIX wieku. Potem pojawity się nowele Antona Hansena Tammsaare, nawiązujące do realiów okresu międzywojennego. Czasy radzieckie to czasy rusyfikacji. Jeżeli nawet któryś z twórców tworzył po estońsku, to jedynie do szuflady. Nowe możliwości pojawity się dopiero po roku 1991, wraz z odzyskaną niepodległością. Literatura stała się zróżnicowana duchowo i ideowo, wolna oraz niezależna politycznie. Wielu pisarzy zaczęło sięgać do narodowych tradycji. Najwybitniejszym pisarzem współczesnej Estonii jest Jaan Kross (laureat Nagrody Nobla), który początkowo tworzył poezję, później prozę. To autor opartych na faktach powieści historycznych poruszających aktualne sprawy Estończyków. W powieści z 1978 roku „Keisri hull" („Wariactwo cara") barwnie przedstawił miłość racjonalisty Timotheusa Bocka do estońskiej chłopki. Ponury obraz czasów stalinowskiego terroru oczami mieszkańca Tallina ukazany został w innej jego powieści z 1990 roku: „Valjakaevamised" („Wykopaliska"). Dobrą pisarką, poruszającą problem sowietyzacji kraju w wydanej w 1995 roku powieści „Ajaloo ilu" („Piękna historia"), jest ViiviLuik. Sprawy spoteczno-moralne mieszkańców miast opisuje Mati Unt. Prezydent Estonii Lennart Meri znany jest ze swych powieści podróżniczych oraz historycznych. Nazwisk można wymieniać wiele: Emil Tode czy Maimu Berg, który w „Ma armastasin venclast" („Kochałem Rosjan") nawołuje rodaków do racjonalnego przełamywania nieuzasadnionych stereotypów wrogości w stosunku do Rosjan. |
||||||||||||
| « wstecz | dalej » |
|---|